• ul. Wieniawska, nr 6, lok. 13, 20-071, Lublin
Porady On-line
Porady On-line

Darowizna

Czym jest darowizna?

Darowizna to darmowe świadczenie na rzecz obdarowanego kosztem majątku darczyńcy, uregulowane w Kodeksie cywilnym jako umowa nazwana. Polega ona na nieodpłatnym przysporzeniu korzyści majątkowej jednej stronie (obdarowanemu) bez żądania jakiegokolwiek ekwiwalentu ze strony darczyńcy. Do jej skutecznego zawarcia niezbędne jest zgodne oświadczenie woli obu stron. Choć oświadczenie darczyńcy powinno co do zasady przybrać formę aktu notarialnego, umowa staje się ważna również wtedy, gdy przyrzeczone świadczenie zostało już spełnione (z wyjątkiem darowizny nieruchomości lub praw wymagających formy szczególnej).

Jakie są wymogi formalne i najważniejsze cechy umowy darowizny?

Umowa darowizny charakteryzuje się nieodpłatnością, co oznacza, że darczyńca nie otrzymuje w zamian żadnej korzyści finansowej ani rzeczowej. Przedmiotem darowizny mogą być zarówno środki pieniężne, jak i nieruchomości (np. mieszkanie, działka), rzeczy ruchome (np. samochód), a także prawa majątkowe (np. udziały w spółce czy wierzytelności).

W zależności od przedmiotu darowizny ustawodawca nakłada zróżnicowane wymogi formalne:

  • Darowizna nieruchomości lub prawa użytkowania wieczystego: Bezwzględnie wymaga formy aktu notarialnego pod rygorem nieważności.
  • Darowizna środków pieniężnych lub rzeczy ruchomych: Oświadczenie darczyńcy powinno być złożone w formie aktu notarialnego, jednak wydanie rzeczy lub przekazanie środków obdarowanemu konwaliduje (naprawia) brak tej formy.
  • Polecenie w darowiznie: Darczyńca może nałożyć na obdarowanego obowiązek określonego działania lub zaniechania, nie czyniąc z nikogo wierzyciela.

Darowizna a prawo spadkowe – zachowek i zaliczenie na schedę spadkową

Przekazanie majątku za życia w formie darowizny niesie za sobą istotne konsekwencje na gruncie prawa spadkowego po śmierci darczyńcy. W opinii adwokatów specjalizujących się w sprawach spadkowych kluczowe znaczenie mają dwie instytucje prawne:

  • Doliczanie darowizn do substratu zachowku: Darowizny dokonane przez spadkodawcę za życia (z wyłączeniem drobnych, zwyczajowo przyjętych darowizn oraz darowizn dokonanych dawniej niż 10 lat przed śmiercią na rzecz osób niebędących spadkobiercami ani uprawnionymi do zachowku) są doliczane do czystej wartości spadku przy obliczaniu należnego zachowku. Oznacza to, że obdarowany może zostać zobowiązany do zapłaty sumy pieniężnej na rzecz pominiętych zstępnych lub małżonka spadkodawcy.
  • Zaliczenie darowizny na schedę spadkową: Przy dziedziczeniu ustawowym i dziale spadku między zstępnymi albo między zstępnymi i małżonkiem, darowizny otrzymane od spadkodawcy za życia podlegają zaliczeniu na należną im część spadku, chyba że z oświadczenia spadkodawcy lub z okoliczności wynika inaczej.

Kiedy i w jaki sposób można odwołać darowiznę?

Polskie prawo przewiduje możliwość odwołania darowizny, chroniąc darczyńcę przed pokrzywdzeniem lub rażącym niewłaściwym zachowaniem ze strony obdarowanego. Odwołanie darowizny może nastąpić w dwóch sytuacjach:

  • Darowizna jeszcze niewykonana: Darczyńca może odwołać darowiznę, jeżeli po zawarciu umowy jego stan majątkowy uległ takiej zmianie, że wykonanie darowizny nie może nastąpić bez uszczerbku dla jego własnego utrzymania odpowiednio do jego usprawiedliwionych potrzeb albo bez uszczerbku dla ciążących na nim ustawowych obowiązków alimentacyjnych. 
  • Darowizna już wykonana: Darczyńca może odwołać wykonaną darowiznę, jeżeli obdarowany dopuścił się względem niego rażącej niewdzięczności (np. popełnienie przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub czci darczyńcy, ciężkie zaniedbanie obowiązków rodzinnych). Odwołanie następuje przez oświadczenie złożone obdarowanemu na pismie w terminie roku od dnia, w którym darczyńca dowiedział się o niewdzięczności.

Chcesz zabezpieczyć majątek, przekazać darowiznę lub potrzebujesz pomocy w jej odwołaniu?

Przekazanie majątku w formie darowizny wymaga starannego przeanalizowania konsekwencji prawnych i podatkowych, aby ustrzec się przed roszczeniami o zachowek lub sporami majątkowymi w przyszłości. Zachęcamy do skonsultowania problemu z doświadczonym adwokatem – przejdź do zakładki i umów wizytę.

Kontakt

Najczęstsze pytania dotyczące pojęcia „darowizna”

Rażąca niewdzięczność to kwalifikowane, świadome i ukierunkowane działanie lub zaniechanie obdarowanego, drastycznie godzące w dobra osobiste lub majątkowe darczyńcy (np. przemoc fizyczna, psychiczna, znieważenie, odmowa pomocy w ciężkiej chorobie). Zwykłe incydentalne kłótnie rodzinne nie stanowią podstawy do odwołania darowizny.

Co do zasady darowizny uczynione na rzecz spadkobierców oraz osób uprawnionych do zachowku (w tym dzieci) są doliczane do substratu zachowku bez względu na czas, jaki upłynął od ich dokonania do dnia otwarcia spadku.

Nie. Samo pisemne oświadczenie o odwołaniu darowizny stwarza po stronie obdarowanego obowiązek przeniesienia własności nieruchomości z powrotem na darczyńcę. Jeżeli obdarowany odmówi wizyty u notariusza, konieczne jest wytoczenie powództwa sądowego o zobowiązanie go do złożenia odpowiedniego oświadczenia woli.

W przypadku darowizny w kręgu najbliższej rodziny (tzw. zerowa grupa podatkowa: małżonek, dzieci, wnuki, rodzice, rodzeństwo), przekazanie majątku jest całkowicie zwolnione z podatku od spadków i darowizn, pod warunkiem zgłoszenia faktu właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego (na formularzu SD-Z2) w terminie 6 miesięcy. Jeśli darowizna ma formę aktu notarialnego, zgłoszenia dokonuje notariusz.